Leernetwerken professionaliseren

14 oktober 2019

Leernetwerken, een succesvolle praktijk

We zien dat steeds meer leraren, directeurs, leerling- en zorgondersteuners, TAC-ers en andere middenkaders van scholen zich engageren in één of soms zelfs in meerdere leernetwerken. De thema’s waarrond lerende netwerken bestaan zijn ontzettend divers. Ze gaan over de kernprocessen van de scholen: het realiseren van specifieke leerdoelen en eindtermen; aspecten van de persoonlijke ontwikkeling van de leerlingen; de zorg voor en extra begeleiding van leerlingen die dat nodig hebben. Maar er bestaan ook tal van leernetwerken die focussen op de ondersteunende processen die bijdragen tot een efficiënte schoolorganisatie. Om de veelheid aan en variëteit in leernetwerken in beeld te brengen, volstaat het om de zoekterm ‘lerend netwerk’ in te voeren in de zoekrobots van de websites van GO! en van Katholiek Onderwijs Vlaanderen. Idem, als je dat ook doet op de sites van de meeste hogescholen en universiteiten. 

Ook TALIS, het internationaal vergelijkend onderwijsonderzoek van de OESO, bevestigt het toenemende belang van leernetwerken als vorm van professionalisering. In het rapport Talis 2018 Vlaanderen lees je dat ruim een kwart van de leraren in het lager onderwijs en bijna een derde van de leraren in de eerste graad secundair onderwijs deelnemen aan een netwerk van leraren met betrekking tot professionele ontwikkeling (LO=27.3%; SO 1ste graad=32.7%). Het percentage van schoolleiders dat deelneemt aan een netwerk opgericht voor de professionele ontwikkeling van schoolleiders, ligt volgens het onderzoek nog een pak hoger (LO=87.1%; SO 1ste graad=78.7). 

Het succes van leernetwerken ligt in het feit dat ze op een effectieve en efficiënte manier helpen te professionaliseren. In eerste instantie professionaliseert een leernetwerk al wie eraan deelneemt. Als een leernetwerk impactvol is, draagt het bovendien bij tot de professionalisering van de context van de deelnemers: de scholen. Dat is de eerste betekenis van Leernetwerken professionaliseren, de titel van deze blog. 

Tegelijkertijd zien we dat leernetwerken pas echt impactvol zijn, en dus tot leren en effecten tot op schoolniveau leiden, als je ze professioneel organiseert, ontwerpt en faciliteert. Wat op zichzelf een thema van professionaliseren is en meteen ook de tweede betekenis Leernetwerken professionaliseren. In wat volgt, ligt daarop de focus. 

Een definitie

In een lerend netwerk of leernetwerk wisselen diverse individuen, vanuit een gezamenlijke interesse voor een bepaald kennisgebied, doelbewust kennis en ervaringen uit, met de bedoeling om leerkansen te creëren. Ze kunnen georganiseerd worden binnen een organisatie of tussen verschillende organisaties. Deze omschrijving, overgenomen uit de brochure Leren in een netwerk (B. Lauwers & H. Gielen, 2012), verwoordt bondig en treffend het waarom of de finaliteit van leernetwerken. 

De vraag is vervolgens hoe je die finaliteit op een professionele manier realiseert en met welke succesvoorwaarden je rekening kan houden. 

Tijd voor enkele to-do lijstjes…

Drie ontwerpstappen

Bij de realisatie van een lerend netwerk kan je drie grote stappen onderscheiden: het oprichten van een lerend netwerk, de startsessie van een lerend netwerk en de vervolgsessies van een lerend netwerk. De laatste stap neemt de meeste tijd in beslag, maar de eerste en de tweede stap zijn minstens even belangrijk voor een succesvol leernetwerk. 

1. Oprichten van een lerend netwerk

  • afbakenen van doelgroep met bepaalde ontwikkelbehoeften 
  • ruime doeloriëntatie bepalen
  • informeren en werven van deelnemers, m.i.v. geëxpliciteerde verwachting over engagement
  • de concrete organisatie (planning, accommodatie, catering, …)

2. Startsessie lerend netwerk

  • kennismaken
  • duiden van wat een lerend netwerk is
  • uitwerken van vooropgestelde doelen en gewenste impact
  • peilen naar leervragen
  • oplijsten en bespreken van succesvoorwaarden
  • afspraken over engagement deelnemers; over wanneer waar sessies plaatsvinden

3. Vervolgsessies lerend netwerk

  • check-in
  • duiding bij thema(’s) en structuur van de specifieke sessie 
  • inzet van een variatie aan werkvormen met oog op realisatie van leerprocessen
  • aandacht voor en afspraken over transfer naar werkplek
  • check-out

Dertien succesfactoren

Iedereen die ooit aan lerend netwerk deelnam, zal meerdere van de onderstaande succesfactoren herkennen uit de praktijk.

  • gedragen ruime doeloriëntatie
  • groepsgrootte die interactie toelaat
  • goede leeromgeving met de nodige ruimte en accommodatie
  • afspraak over vertrouwelijkheid over wat er in de leergroep gezegd wordt
  • engagement van deelnemers om te werken volgens het nemen-en-geven principe
  • het besef bij de deelnemers dat ze zelf verantwoordelijk zijn voor hun leerproces en dat ze daarin zelfsturend optreden
  • grote meerderheid van groep is leergierig
  • deelnemers die open staan voor verschillen in opvattingen, behoeften, waarden, achtergronden, werkcontexten, en daaruit ook willen lerengezonde nieuwsgierigheid naar situaties van collega-deelnemers
  • aandacht voor verschillende niveaus van leren (gedrag, competenties, opvattingen, waarden en normen, persoonlijk drijfveren en ambities, …)
  • inzetten van een pallet aan interactieve werkvormen
  • grote portie procesbegeleiding skills aanwezig in de groep of bij een externe begeleider, die optreedt als facilitator en zuinig is met de expertrol
  • deelnemers die transfer- en andere tussentijdse opdrachten ter harte nemen
  • terugkoppeling van de effecten van het individuele leren in de dagelijkse praktijk van de deelnemers

Optreden als facilitator

Het succes van een lerend netwerk met toegewijde deelnemers, hangt zeker ook samen met de kwaliteit van de begeleiding.

Vind een passende stijl van begeleiden

  • hanteer een coachende basishouding, waarbij je de deelnemers maximaal aanspreekt op hun zelfsturend vermogen
  • durf ook sturend op te treden
  • wees alert, neem scherp waar wat er zich in de groep afspeelt en speel daar zelf ook op in
  • maak actief gebruik van jouw empathisch vermogen 
  • stimuleer gelijkwaardigheid in de relaties 
  • hanteer de kunst van de passionele afstand
  • zet in op het competent moderen

Initieer en ondersteun de cocreatieve houding bij de deelnemers

  • wees open van geest
  • denk positief en richting toekomst
  • waardeer wat er is
  • heb oog voor het geheel
  • verwelkom andere standpunten
  • stel je vragend op (ook t.a.v. jezelf)
  • bouw verder op elkaars ideeën
  • spreek ook vanuit inleving

Monitor voor het verloop en de resultaten van het leernetwerk

Met het oog op overzicht en structuur – wat soms een pijnpunt is in leernetwerken – neem je in de looptijd van een leernetwerk best af en toe een metaperspectief in. Samen met de collega-deelnemers maak je dan een stand van zaken opmaakt: wat hebben we al gedaan en bereikt? Wat willen we nog bereiken?… en eventueel nog enkele andere vragen. 

Als je dat handig vindt, kan je hiertoe de fiche gebruiken die we zelf ook gebruiken bij het opzetten en begeleiden van leernetwerken. De fiche kan dienen als monitor voor het verloop en de resultaten van het leernetwerk. Deelnemers aan een leernetwerk kunnen de ingevulde fiche ook gebruiken bij de communicatie in hun eigen school. 

Yves Larock

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten, publicaties en verhalen?

Schrijf je in op onze nieuwsbrief

Schoolmakers begeleidt leer- en veranderprocessen in scholen, van kleuter- tot volwassenenonderwijs. Wij werken nauw samen met raden van bestuur, directies, leerkrachten, leerlingen, oudercomités, pedagogisch begeleiders, ... Wij leveren maatwerk.

Volg ons op Twitter @Schoolmakers

Over digitalisering in het onderwijs, veranderbekwaamheid en drie cruciale vaardigheden die hierbij komen kijken. En een uitgebreide focus op de rol van de leerkracht in deze digitale klas.

Uitgebreid artikel van Saskia Vandeputte: https://buff.ly/2Q8rIfC

'Hoe #digitalisering de leerkracht bevrijdt' - Schoolmakers geeft vandaag een lezing op de 'look ahead day' van @UitgeverijVanIn

Schoolmakers op Facebook Schoolmakers op Youtube
Schoolmakers CVBA, Dorpsstraat 1, BE-3020 Winksele - info@schoolmakers.be © 2019 Schoolmakers, Alle rechten voorbehouden - Privacy policy

Website door rubenvaes.be