De komst van generatieve AI wordt vaak onthaald met een mix van verwondering en lichte paniek. We zien tools die in een handomdraai lesmateriaal genereren dat er verbluffend professioneel uitziet. Toch is het essentieel om, zeker vanuit beleidsperspectief, even pas op de plaats te maken. Als we kijken naar Domein 2 van het DigCompEdu-kader1 genaamd ‘Digitale Bronnen’, dan gaat het over veel meer dan ‘sneller’ materiaal maken. Het gaat over het doordacht zoeken, creëren en beheren van die bronnen.
Een ding is alvast overduidelijk: AI is geen magische koker waar kant-en-klare kwaliteit uitrolt, maar een krachtige voorspellingsmachine die een kritische redacteur nodig heeft.
De verschuiving in zoeken en selecteren
Het fundament van Domein 2 begint bij het zoeken naar en selecteren van materiaal. Waar we vroeger zochten in statische bronnen of via zoekmachines naar bestaande content, laten we AI nu patronen herkennen en antwoorden voorspellen. Dat lijkt op zoeken, maar dat is het niet. Een AI-model berekent simpelweg welk woord het meest waarschijnlijk volgt op het vorige.
Hier schuilt een grote bezorgdheid voor het onderwijs: het risico dat we ‘stoppen met nadenken’ omdat de machine het antwoord al formuleert. Juist omdat generatieve AI geïntegreerd wordt in onze dagelijkse zoekmachines, is een extra kritische blik onontbeerlijk. We moeten ons bewust zijn van hallucinaties (feitelijke onjuistheden die geloofwaardig worden gepresenteerd), bias (vooroordelen in het denken en handelen) en sycofantie (de neiging van AI om ons naar de mond te praten).
In het beleid van een school betekent dit dat we professionalisering niet enkel moeten richten op de techniek, maar ook op informatiegeletterdheid en bronvalidatie.
Creëren met een menselijke filter
Wanneer we kijken naar het maken en aanpassen van digitale bronnen, biedt AI ongekende creatieve kansen. Maar die creativiteit is enkel waardevol als ze vertrekt vanuit een sterke didactische regie. Een effectieve interactie met AI vraagt om een doordachte structuur, waarbij we de machine niet zomaar een losse vraag stellen. Door te werken met het ACDQ-kader2 – mijn persoonlijke favoriet -, dwingen we onszelf en de tool tot diepgang. We geven de AI een specifieke rol (Act), schetsen de volledige context (Context), zetten indien nodig de denk-modus aan (Deeply) en laten het systeem verhelderende vragen stellen (Questions) vooraleer het tot een resultaat komt.
Toch blijft de belangrijkste ‘gouden regel’ dat er op elk moment menselijke controle nodig is. Jij als leraar of medewerker bent de inhoudelijk expert en moet de digitale bron uitdagen, zowel op het niveau van de input (de prompt) als de uiteindelijke output. De leraar als ‘human-in-the-loop’ is geen optie, maar een voorwaarde voor kwaliteitsvol onderwijs. Want alleen jij kan als expert inschatten welke bron kwaliteitsvol, correct en passend is voor jouw context.
Beheren, beveiligen en delen in een nieuw licht
Het laatste luik van Domein 2, het beheren en delen van bronnen, brengt ons bij de ethische en juridische kaders. De verleiding is groot om snel materiaal te genereren en te delen, maar de vragen rond eigenaarschap en privacy zijn complex. Wie bezit de rechten op een gegenereerde afbeelding? Hoe gaan we om met de privacy van leerlingen wanneer we data invoeren in een model?
Verantwoordelijkheid is hier niet hetzelfde als eigendom. Transparantie over het gebruik van AI en het maken van heldere afspraken over welke data we wel en niet delen, zijn de bouwstenen van een veilig digitaal beleid. Het is aan de AI-beleidsmakers om hier niet enkel op vertrouwen te rekenen, maar om een kader te scheppen dat collega’s ondersteunt en beschermt.
Naar een verfijnd AI-beleid
De weg naar een doordachte integratie van AI op school ligt niet in het verbieden of kritiekloos omarmen, maar in het versterken van onze eigen expertise. We moeten heldere afspraken koppelen aan gerichte professionalisering.
Voor scholen die hun eigen koers in dit landschap willen bepalen, kan de AI-beleidsscan een waardevol instrument zijn. Het biedt de nodige handvaten om het gesprek binnen het kernteam aan te gaan en het AI-beleid stap voor stap te verfijnen, steeds met de pedagogische visie als kompas en de leraar als onmisbare regisseur van het leerproces.
Toch is het niet altijd evident om dialoog om te vormen naar gedragen beleid. Indien je daar begeleiding in wenst, ben je hier aan het juiste adres!
Schoolmaker Charlotte
charlotte@schoolmakers.be
- Het Europees referentiekader voor digitale competenties bij leraren: https://www.vlaanderen.be/kenniscentrum-digisprong/themas/professionalisering/digcompedu-europees-referentiekader-voor-digitale-competenties-van-leraren
- Act – Context – think Deeply – Questions, of anders gezegd: geef jouw prompt een rol mee, bied voldoende context, zet indien nodig de denk-modus aan, en prompt expliciet om verdiepende vragen te stellen om je beter te kunnen antwoorden.
