Effectief Schoolleiderschap – een robuust onderbouwde praktijk

11 januari 2026

Als individuele schoolleider, directieteam of hele scholengemeenschap/-groep kan je ook in 2026 op Schoolmakers rekenen voor inspirerende lezingen, workshops, korte en lange trajecten met gedragen effectief schoolleiderschap als centraal thema.

Ter illustratie. In 2025 programma’s werkten we programma’s op maat uit rond ondermeer de volgende deelthema’s: 

• een performantere werking van ons directieteam
• ons schoolleiderschap professionaliseren;
• leidinggeven aan de transitie na negatieve doorlichting
• in praktijk brengen van het samen-school-maken principe
• de werking van het schoolbestuur versterken
• onze leersteuncentra leiden
• bekwamer worden als coach
• versterken van een verbindende schoolcultuur
• aan de slag gaan met de 360°-feedback bevraging van effectief schoolleiderschap
•  …

Omdat we graag inhoudelijk up to date blijven nam ik de voorbije weken de tijd voor een duik in de recente academische onderzoeksliteratuur over schoolleiderschap. En ja, er werden in 2024 en 2025 weer heel  wat interessante onderzoeksresultaten gepubliceerd, bijvoorbeeld over: 

• hoe samenwerking tussen schoolleiders hen sterker maakt in een context van permanente verandering;
• wat het betekent om een school te leiden in onzekere tijden;
• de (toekomstige) rol van AI in het schoolleiderschap;
• wat de kernfactoren zijn waarom schoolleiders stoppen met hun functie;
• de conceptual weaknesses (lees: de validiteit) van het concept ‘transformationeel leiderschap’;
• verbeelding, als sleutelcompetentie van schoolleiderschap;
• het coachen van schoolleiders;
• leiderschap door het middenkader van scholen;
• de link tussen schoolleiderschap en jobtevredenheid en retentie van leerkrachten;
• de cruciale rol van de schoolleider bij continue verbetering van de onderwijskwaliteit.

Tegelijkertijd vond ik geen onderzoeksartikelen die conclusies uit eerdere studies over effectief schoolleiderschap nuanceren, laat staan onderuit halen. Dat impliceert dat we ook in 2026 met onze op onderzoek gebaseerde basisinzichten aan de slag kunnen blijven. 

Die inzichten vind je ook terug in het in 2023 geschreven boek Meesterlijk Schoolleiderschap. Inspiratie voor impact in onderwijs. De essentie ervan lees je in de rest van deze blog

Effectief schoolleiderschap, wat onderzoek ons leert

Effectief Schoolleiderschap definiëren we als het geheel van invloed uitoefende gedragingen die positieve effecten hebben tot op het niveau van de leerlingenprestaties. Op basis van de onderzoeksliteratuur kunnen we Effectief Schoolleiderschap synthetiseren in twintig opdrachten, die elk tot uiting komen in een reeks van gedragingen: 81 gedragingen in totaal. Het effect van het gedrag van de schoolleiders op leerlingenprestaties verloopt uiteraard indirect: via de invloed die het leiderschapsgedrag uitoefent op het onderwijsgedrag van de leerkrachten. 

De twintig opdrachten ordenen we in 3 clusters van opdrachten: onderwijsambitie realiseren, leerklimaat cultiveren en organisatiekwaliteit versterken. Deze kunnen we beschouwen als drie finale doelen voor iedere schoolleider.

De twintig opdrachten die zichtbaar worden in 81 gedragingen, hoeven in een school niet allemaal en/of volledig opgenomen te worden door één persoon. Integendeel, een school heeft baat bij een spreiding van het schoolleiderschap over directieleden, het middenkader, de leerkrachten en andere medewerkers. Die spreiding versterkt het beleidsvoerend vermogen van een school. Onderwijsonderzoekers spreken in dit verband zowel over ‘gespreid’, als over ‘gedeeld’ leiderschap. En het komt onder andere tot uiting in de praktijk van cocreatie en cocreatief leiderschap: het toekomstgericht samen aanpakken van uitdagingen waarmee de school te maken krijgt. Het leiderschapsgedrag dat hiertoe bijdraagt – en een sterke hefboom voor verandering is – zit vervat in acht van de twintig opdrachten van Effectief Schoolleiderschap, met name in de opdrachten: gedragen visie en doelen, intellectueel uitdagen, geven van inspraak, faciliteren van verandering, samen leren stimuleren, aandacht geven, positiviteit en gedragen communicatieregels.

Daarnaast zitten er ook tal van aspecten van het referentiekader van onderwijskwaliteit (ROK) vervat in de twintig opdrachten en de 81 bijbehorende gedragingen. Verder kan je de link leggen met het kernprofiel van schoolleiderschap, dat de Vlaamse overheid sinds 2024 naar voren schuift. 

Ontwikkeling van Effectief Schoolleiderschap

Een goed opgezette 360 graden feedback helpt schoolleiders om heldere keuzes te maken in de ontwikkeling van hun leiderschap. In een 360 graden feedbackprocedure betrekken schoolleiders de perspectieven van de leerkrachten en andere medewerkers, van hun middenkader, van hun collega-directieleden en van hun eigen leidinggevende en/of leden van het schoolbestuur.

Die wetenschap vormde voor Schoolmakers de aanzet om de – academisch gevalideerde –  online 360 graden feedback tool voor Effectief Schoolleiderschap te ontwikkelen. Het gaat om een bevraging die leidt tot een omvattend feedbackrapport en geënt is op de twintig opdrachten en 81 gedragingen van Effectief Schoolleiderschap. De bevraging peilt bovendien naar het huidige belang van de twintig opdrachten voor de ontwikkeling van de school én naar de spreiding van de opdrachten over meerdere mensen in de school. Dit helpt de schoolleider om te bepalen aan welke persoonlijke ontwikkelpunten zij/hij prioriteit kan geven. 

Aanbod

Wil je veel meer achtergrond en tal van praktische suggesties om meteen toe te passen? Lees dan de publicatie Meesterlijk Schoolleiderschap. Inspiratie voor impact in onderwijs. Daarin vind je ook een uitgebreide referentielijst van geraadpleegde academische artikelen. 

Met de onderbouwde visie op Effectief Schoolleiderschap en de bijbehorende online 360 graden feedback tool, draagt Schoolmakers graag bij tot de ontwikkeling van het schoolleiderschap in scholen, scholengroepen en -gemeenschappen. 

Aarzel niet om ons vrijblijvend te contacteren als je vermoedt dat jij, jouw school of scholengroep/-gemeenschap daar baat bij kan hebben.

Yves Larock