Scholen staan midden in een werkelijkheid van technologische versnelling, maatschappelijke veranderingen, een aanhoudend lerarentekort en een toenemende diversiteit aan leerlingen en leerbehoeften. De verleiding is groot om daarop telkens met nieuwe maatregelen, projecten of structuren te reageren. Het fundamentelere antwoord ligt elders: in het vermogen van een school om samen te leren.
Dat is de centrale gedachte in Big bang in onderwijs – Het pad naar een leerkrachtige school. Met dit boek nodigen we scholen uit om zichzelf als lerende organisaties te bekijken. Niet als organisaties waarin alleen leerlingen leren, maar als plekken waar ook leraren, ondersteuners, schoolleiders én de organisatie als geheel voortdurend leren.
Van aanpassen naar transformeren
Leren betekent daarbij meer dan nieuwe kennis verwerven. Een leerkrachtige school durft ook bestaande overtuigingen, routines en organisatievormen ter discussie te stellen. Soms volstaan kleine verbeteringen. Soms is een fundamentelere beweging nodig: een BIG BANG. Een moment waarop een school collectief vragen durft te stellen als: Wie willen we zijn? Waarom doen we wat we doen? En wat moet anders om recht te doen aan onze leerlingen, onze medewerkers en onze tijd?
Zo’n beweging begint bij persoonlijk meesterschap: professionals die verantwoordelijkheid opnemen voor hun eigen ontwikkeling en bereid zijn hun handelen te onderzoeken. Maar individueel leren alleen maakt van een school nog geen lerende school. De uitdaging bestaat erin persoonlijke leer-kracht om te zetten in collectieve leer-kracht.
Zeven energiebronnen voor leer-kracht
Daarvoor reikt het boek zeven onderling verbonden energiebronnen aan. Samen vormen ze het acroniem BIG BANG:
B – Bezielde visie: een gedragen verhaal dat richting en betekenis geeft.
I – Integraal samenwerken: over functies, disciplines en grenzen heen samenwerken en cocreëren.
G – Gedeelde werkplekken: fysieke én mentale ruimtes creëren die ontmoeting en verbinding stimuleren.
B – Bewust professionaliseren: leren verbinden met de visie en ontwikkeling van de school.
A – Actiegericht onderzoeken: de eigen praktijk onderzoeken om beter te kunnen handelen.
N – Nodig organiseren: structuren en processen zo eenvoudig en doelgericht mogelijk vormgeven.
G – Gedragen leiderschap: leiderschap delen en verantwoordelijkheid breed in de organisatie opnemen.
Belangrijk is dat dit geen afvinklijst of blauwdruk is. De zeven energiebronnen vormen een samenhangend ecosysteem. Een bezielde visie heeft bijvoorbeeld weinig effect wanneer de overlegstructuur samenwerking belemmert. Professionalisering rendeert minder wanneer nieuwe inzichten niet gedeeld worden. En gedeeld leiderschap vraagt om rollen, structuren en werkplekken die dat ook daadwerkelijk mogelijk maken.
De BIG BANG kan klein beginnen
Een leerkrachtige school ontstaat niet noodzakelijk door nóg een groots veranderproject. De eerste stap kan veel kleiner zijn. Bijvoorbeeld door samen even te onderzoeken hoe sterk het collectieve leren van de school vandaag al is.
Waar leren collega’s werkelijk van elkaar? Waar verhinderen gewoontes of structuren dat? Welke expertise blijft opgesloten achter een klasdeur? Hoe sterk sturen missie en visie onze dagelijkse keuzes? En hoeveel ruimte krijgen medewerkers om mee oplossingen te ontwerpen?
Big bang in onderwijs biedt geen kant-en-klaar antwoord op die vragen. Het biedt vooral een kompas om er samen mee aan de slag te gaan. Vanuit vertrouwen in de professionaliteit van scholen en in het leervermogen van teams.
Precies daarin ligt de belangrijkste boodschap: toekomstbestendige scholen zijn niet de scholen die alle antwoorden kennen. Het zijn scholen die steeds beter worden in samen leren, onderzoeken en veranderen.
Yves Larock en Bert Smits
Je kan het boek bijvoorbeeld rechtstreeks bij uitgeverij Lannoo Campus kopen.
