Zal AI de leerkracht vervangen?

17 januari 2026

Wat leerkrachten zélf zeggen wanneer je het hen vraagt.

Eerst en vooral: deze blog werd vooral met de hulp van ChatGPT geschreven. De kans is dus groot dat je deze tekst nu minder waardevol vindt. Dat kan. Misschien is dat wel de bril waardoor we als leerkrachten kijken naar het onderwerp van deze blog. Is onderwijs met een groter gehalte AI minder waardevol?

ChatGPT hielp deze tekst dus schrijven, maar zoals steeds gezegd tijdens mijn opleidingen. Je bent en blijft zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de output van AI. Bij deze… De namen zijn de echte namen van de 46 deelnemers aan de tweede webinar over Leren en Lesgeven en AI.

We horen ze steeds opnieuw, op studiedagen, personeelskamers en beleidsnota’s: de vragen rond artificiële intelligentie. Wat doet AI met het onderwijs? Hoe beïnvloedt het het leren? En vooral: zal AI de leerkracht ooit vervangen?

Tijdens een recente online sessie legden we die vraag letterlijk voor aan een diverse groep leerkrachten. De reacties kwamen via een live chat, snel en ongefilterd. Echte stemmen uit de praktijk. Wat volgt is een momentopname van hoe onderwijsprofessionals vandaag naar AI kijken — én naar hun eigen rol.

“Nee.” Maar het antwoord is complexer dan dat

Binnen de tien seconden* na de vraag was de toon gezet. Vrijwel iedereen reageerde eensgezind: AI kan onderwijs ondersteunen, verrijken, versnellen, maar niet vervangen.

(* De timestamps van de chat van de webinar werden met de chatbot gedeeld, uiteraard na het verwijderen van de familienamen. Daarom kan het algoritme deze analyse maken. Zelf had ik er nl. nooit aan gedacht hierop te letten om die evolutie van temperatuur van reacties te observeren)

Zoals Miek het letterlijk formuleerde:

“AI kan ondersteunen, versnellen en verrijken etc., maar kan geen leraar vervangen.”

Ook Gert bracht een scherp inzicht aan:

“Als een leerkracht overbodig lijkt, deden we al te veel alsof onderwijs alleen uit uitleg bestond.”

Die uitspraken vatten goed samen waar het de deelnemers écht om te doen was: het menselijke, relationele aspect van onderwijs. De reacties waren emotioneel geladen, doordrenkt van praktijkervaring, en doordacht. Ze weerspiegelden een diepe overtuiging dat onderwijs meer is dan het overbrengen van kennis.

Onderwijs is geen transactie. Zonder relatie, geen prestatie.

Veel deelnemers benadrukten dat de essentie van leren ligt in menselijke interactie: in aanvoelen, nabijheid, intuïtie. Aagje stelde het scherp:

“AI ‘zuigt’ de ziel uit een klas. De leraar is zoveel meer dan pure cognitieve verrijking.”

Karen voegde daaraan toe:

“De menselijke connectie is wat ons zuurstof geeft.”

Anderen verwezen naar intuïtie, empathie, en het belang van ‘zien’ wat een leerling nodig heeft, ook als dat niet uitgesproken wordt. Er was breed gedeelde bezorgdheid dat AI zulke menselijke signalen nooit op dezelfde manier zal kunnen opvangen.

Een parafraserende samenvatting van verschillende reacties zou kunnen zijn:
Leren gebeurt in de relatie, niet in de correctie.
Een leerling motiveren is geen kwestie van optimaliseren.

Dergelijke uitspraken vatten goed samen wat leerkrachten tussen de regels door aangeven: onderwijs is in de eerste plaats mensenwerk.

AI als spiegel voor ons onderwijsmodel

Verschillende leerkrachten gebruikten AI onbewust als spiegel. Niet zozeer om naar technologie te kijken, maar naar hoe we soms zélf ons onderwijs reduceren tot taken, leerdoelen en output.

Zoals Liesbeth schreef:

“Veel van lesgeven wordt gereduceerd tot stappenplannen maken, oefeningen openzetten, agenda plannen, beleidsplannen volgen… maar de menselijke component is zoveel meer.”

AI dwingt ons om opnieuw na te denken over wat we willen behouden. En om scherp te stellen waar onze meerwaarde ligt. Uitgedaagd door technologie, kijken naar wat fout loopt aan in onderwijs.

AI als co-teacher? Ja, maar met duidelijke grenzen

De overgrote meerderheid zag AI wél als waardevolle ondersteuning. Of zoals Elien H. het verwoordde:

“AI kan gezien worden als een co-teacher, maar de leraar blijft nodig. Het menselijke aspect blijft noodzakelijk in een leerproces.”

AI wordt gezien als hulpmiddel voor differentiatie, herhaling of maatwerk – zeker in klassen met grote niveauverschillen. Toch bleef er één rode draad: AI mag aanvullen, maar niet overnemen.

Peije zei daarover:

“De AI-tutor zal aanvullend op de leerkracht kunnen werken. Niet overnemen. Empathie heeft een AI niet. Wel doen alsof, maar de leerling zal voelen dat dit niet echt is.”

Ook het gevaar van overprikkeling en schermmoeheid werd genoemd: leerlingen hebben nood aan tastbare ervaringen, ruimte voor creatie en echte interactie.

Kritisch denken vraagt meer dan bevestiging

Een opvallend aantal reacties waarschuwde dat AI voornamelijk bevestigt of imiteert, en dus zelden frictie introduceert. En net die frictie, botsing met andere perspectieven, is essentieel voor kritisch denken.

Paul bracht dit helder onder woorden:

“Zoals het artikel* zegt is AI gebaseerd op imitatie. Leerlingen hebben ook nood aan tegengestelde meningen om hun wereldbeeld te vergroten.”

* Het artikel waarnaar verwezen werd, is dit beeld dat getoond werd om de reacties in de chat uit te lokken.

Ook Peter herinnerde eraan dat AI geneigd is om “het wenselijke ten aanzien van de gebruiker” te versterken, terwijl onderwijs net ook een kritische stem moet zijn.

Maar AI ontwikkelt snel. Onderschat het niet.

Tussen de vele eensgezinde stemmen bracht Tim een nuancerende blik. Hij stelde dat AI mogelijks méér kan dan we denken:

“Ik sluit mij niet aan bij de opmerking dat AI niet zou kunnen zien wanneer een leerling ongelukkig is of met iets zit.”

Hij gaf daarmee geen vrijbrief aan AI. Zie het als een waarschuwing: de technologie evolueert snel. En dus is het aan ons om te bepalen wat we wél willen automatiseren en wat bewust niet.

De échte verschuiving: niet óf, maar hoe de rol verandert

Onder de reacties voel je een onderstroom. Het is niet de angst voor vervanging die overheerst, maar het besef dat de rol van de leerkracht aan het veranderen is.

van instructeur naar coach;
van uitlegger naar begeleider;
van kennisbron naar betekenisgever.

AI versnelt deze beweging en maakt haar wel onontkoombaar zichtbaar. Maar is de technologie ook de oorzaak?

Zoals Elske het samenvatte: leerkrachten blijven belangrijk, maar zullen meer ondersteund moeten worden in het opnemen van een coachende rol. En Sigrid gaf aan: je bent als leerkracht vaak zoveel méér dan de persoon die iets aanleert.

Geen eindpunt, maar een kantelpunt

De leerkracht verdwijnt niet. Maar de klassieke vanzelfsprekendheid van het beroep komt onder druk te staan. AI daagt ons uit om expliciet te maken wat niet te automatiseren valt.

En misschien ligt daar wel de grootste kans voor het onderwijs van morgen: een hernieuwde focus op menselijkheid, empathie, ethiek en zingeving. Niet ondanks AI. Maar dankzij.

Samengevat in twee infographics gemaakt met NotebookLM, inclusief kleine tikfouten en hoofdletters waar wij er doorgaans geen schrijven…